yggdrasil

Tjueti


Jeg er veldig glad i lister, og en av mine yndlingsting på internett er faktisk en tråd på et forum hvor folk legger ut sine topp fem over alt du kan tenke deg. Siden jeg ikke klarer å sove på fornuftige tidspunkt lenger, og siden blogg strengt tatt er en av de få steder det er helt greit å brette ut sånt vås på, ja, og siden det er desember og det er ålreit med sånne best of-lister: her er tjueti.

Topp fem ting jeg ikke trodde jeg skulle gjøre i 2010 (men har gjort)
1. Danse til et sigøynerorkester i Beograds gater etter at barene har stengt
2. Kline på operataket
3. Ikle meg en oransje, fotballrelatert T-skjorte (til VM-finalen)
4. Ta nattoget til Bar
5. Komme meg over presentasjonsangsten (i hvert fall et godt stykke på vei)

19a

Topp fem konserter 2010
1. Motorpsycho på Øya
2. Team Me på Rock am Sogn
3. Laura Veirs på Mono
4. Mount Eerie på Novafest
5. Kavaleriet på Røyafestivalen

Topp fem “steder hvor man plutselig har tenkt: hurra!”
1. Beograd
2. Torggata 25
3. Gråkallen (Trondheim)
4. Mir, Røyafestivalen 2010
5. Kreuzberg
(runners up: Isle of Man, Amsterdam, Dubrovnik, St. Hanshaugen)

Topp fem “skummelt men bra”
1. Dra til Balkan uten plan, reisefelle eller spesielt mye penger
2. Flytte til kollektiv med syv ukjente mennesker
3. Lage planer om å dra til Island
4. Forelske seg
5. …det holdt i grunn med fire.

Topp fem ting jeg ikke har gjort (nok) i 2010, men har tenkt å gjøre (mer) i nær fremtid
1. Dra på Sverigetur
2. Gå tur i skogen
3. Dra på Roskilde igjen
4. Lære meg å lese latin
5. Tjene bittelitt penger av og til



Sarajevo/Mostar, litt til.


Joda, jeg kom meg trygt og fint ut av Bosnia altså.

21a

23a

21


22a

(beklager de stygge kantene på bildene altså, jeg er ikke noen helt på fotoscanning og sånt)



Mostar: over een brug


Het eerste wat ik zie in Mostar is een huis vol kogelgaten. Daarna: een imponerend gebouw gedecoreerd met iets dat lijkt op hieroglyfen en grottekeningen, een museum wellicht? Maar als ik dichterbij kom blijkt het een spookhuis. “Careful! Dangerous ruin!” schreeuwen gele bordjes. De oorlog is hier dichterbij dan waar dan ook tot nu toe. In de straten rond het station staan ingestorte barokpaleizen waarin bomen groeien. Maar de oude stad bij de rivier leeft, is net als Dubrovnik vol van toeristen maar zonder dat opgepoetste, blinkend gepolijste gevoel in de laatste stad. Hier staan kerktorens en moskeeën naast elkaar, Middeleeuwse torens naast nieuwere, houten en stenen gebouwen, nauwe straatjes vol terrasjes, theehuizen, bazaars, kunstenaars en straatverkopers, en in het midden van alles een brug.

Ik weet bijna zeker dat ik me de originele beelden herinner van het 8 uur- journaal, in 1993. In de onbegrijpelijke oorlog in het voormalige Joegoslavië was opnieuw iets onbegrijpelijks gebeurd. Kroaten hadden de oude, Middeleeuwse brug in het stadje Mostar opgeblazen. Volgens Nina, die ik die avond zou ontmoeten en die in de oorlog in een belegerd Sarajevo is opgegroeid, bliezen de Kroaten hiermee het hart uit Mostar, en eigenlijk uit heel Bosnië. Ik zag de beelden opnieuw in een museum, in een documentaire over de reconstructie van die brug waarvan in het begin niemand snapte hoe de architect hem had gemaakt. Een halsbrekende operatie was het, in meer dan 40 graden werkten Turkse steenhouwers boven de kolkende rivier om duizenden steenblokken, in exact dezelfde grootte en vorm als de originelen, op zijn plaats te krijgen. Precies als ik de bovenste verdieping bereik in het kleine museum in de toren, beginnen rondom kerkklokken te luiden, en een paar seconden later klinkt er gezang vanuit de talloze minaretten.

Mostar is een mooie stad, net als Dubrovnik, maar niet als op een ansichtkaart. Het zit hem niet in de gebouwen, waarvan er veel nog verwoest of slecht onderhouden zijn, maar je voelt dat het leven hier dóórgaat. Op precies dezelfde plek als afgebeeld op een kaart uit 1930 baden er ook nu mensen in de rivier. Het is er warm, ook vandaag bijna 40 graden, maar het water in de rivier is koud en bruisend rond mijn voeten. Er zijn terrasjes en fonteinen overal, en de stemming is vrolijk en ontspannen. Dan ineens, op weg terug naar het station, een begraafplaats. Witte grafstenen, de meeste met Arabische tekens, een meerderheid hier is Moslim. De jaartallen: 1993. 1994. 1995. Geen enkel graf is ouder. Het grijpt me naar de keel, en ik weet dat het korte bezoek in Mostar me zal bijblijven. De korte weg naar het station lijkt ineens veel langer.



Mostar: om en bro


(tittelen funker faktisk bedre på nederlandsk, hvor om og over betyr samme ting. Men hei, dette gale tospråklige bloggprosjektet kan ikke alltid gå på skinner)

Det første som møter meg i Mostar er et hus full av kulehull. Etter det: en imponerende, flott bygning, dekorert med noe som ser ut som hieroglyfer eller hulemenneskers tegninger. Et museum? Nei, viser det seg når jeg kommer nærmere. Et spøkelseshus. “Careful! Dangerous ruin!” skriker gule skilt. Krigen er nærmere her enn noen andre steder jeg har vært hittil. I gatene rundt togstasjonen står ødelagte barokkpalasser som trær vokser ut av. Men gamlebyen, bort ved elva, den lever. Det er fullt av turister, men har ikke den skinnende rene, museum-aktige følelsen som i Dubrovnik. Her er kirker og moskeer, middelaldertårn ved siden av nyere hus bygd av tre eller stein, smale gater full av uteserveringer, tehus, gateselgere og kunstnere, og midt i det hele en bro.

Jeg er nesten sikker på at jeg husker de orginale videobildene, fra nyhetene i 1993. I den uforståelige krigen i det gamle Jugoslavia hadde det skjedd enda en uforståelig hending. Kroatere hadde blåst i stykker den gamle broen i den lille byen Mostar. Ifølge Nina, som jeg møtte seinere den kvelden og som har vokst opp under krigen i det beleirede Sarajevo, blåste kroaterne med dette hjertet ut av byen, og ut av Bosnia. Jeg så bildene igjen i et museum, i en dokumentarfilm om broens gjenoppbyggelse. I starten var det ingen som skjønte hvordan middelalderarkitekten hade konstruert en såpass smal, høy bro; det lignet en matematisk umulighet. Først etter år med nitide beregninger, prøving og feiling, fant man hemmeligheten. Det var en nesten sinnsyk operasjon. Tyrkiske steinhoggere sto i 40 varmegrader, langt over den ville elva, og hogget til steinbiter i de eksakt samme størrelser og former som originalene. Akkurat idet jeg går opp trappa til museets øverste etasje, med utsikt over hele byen, begynner kirkeklokkene å slå. Et sekund etter følger sangen fra de mange minarettene.

Mostar er en fin by, akkurat som Dubrovnik, men på en hel annen måte. de handler ikke om vakre bygninger, mange er fortsatt ødelagt eller trenger sårt vedlikehold. Men på en måte føler man at livet fortsetter her, etter krigen. På akkurat samme sted som på et bilde fra 1930 er det folk som bader i elva. Lufta er varm, også i dag nesten 40 grader, men vannet i elva er kaldt og deilig rundt føttene mine. Overalt er små uteserveringer og fontener, og stemningen er glad og avslappet. Så, plutselig, på vei til stasjonen, en gravlund. Hvite steiner, de fleste med arabiske tegn og navn. Årstallene: 1993. 1994. 1995. Ingen grav er eldre. Det legger seg som en stein på brystet, og jeg skjønner at jeg ikke kommer til å glemme Mostar med det første. Den korte veien til stasjonen virker plutselig mye lengre.



Zonnesteek in Dubrovnik


Dubrovnik
(Foto: wikimedia)

Mocht iemand nu geloven dat deze titel een soort flauwe alliteratie of woordspeling moet voorstellen: neen, ik geloof echt dat ik in Dubrovnik tegen een zonnesteek aan zat. Tussen de hoge stenen muren van de oude stad, in de smalle straatjes geplaveid met marmer en souvernirwinkeltjes voelde ik me bekneld en ademloos, en dan eens niet van bewondering. Dubrovnik is mooi, daar niet van, maar het lichaam zei komt u morgen maar eens terug, vandaag gaat hier niets meer gebeuren. Daar kon ik het dan mee doen. Een wandeling heuvelop van een half uur, met backpack op de rug, in 36 graden, lijkt nog het meest op een militaire oefening en is daarom ook niet aan te raden voor een pacifist die al jaren niet aan sport heeft gedaan.

Afgezien hiervan is Dubrovnik dus mooi, zeer mooi zelfs. Vanuit elke hoek ligt de stad erbij als een ansichtkaart, en als al die toeristen nou eens opzij gingen zou ook elke foto die je maakt er zo uitzien. Maar het is mooi op een museum-achtige en nogal saaie manier. Heb je de kaarten en de foto’s gezien, dan voegt “the real thing” niet zoveel toe, behalve het idee dat de hele oude stad is ingericht om de rijke Westerse/Japanse toerist zo veel mogelijk euro’s uit de zak te kloppen. Deze lui stellen uiteraard niet teleur en komen in hopen en bussen toegestroomd om aan de verwachtingen te voldoen. Wat mij betreft was het beste in Dubrovnik een laatste bad in de Adriatische zee, u weet, die blauwe, en een boek dat ik er kocht, “Balkan Ghosts” van Robert Kaplan. Dit lezend probeer ik iets meer te begrijpen van al die steden die nog na-echoën van bombardementen en schietpartijen, zoals de volgende stop op de weg: Mostar.



Solstikk i Dubrovnik


Dubrovnik
(Bilde: wikimedia)

Hvis noen tror at tittelen bare er ment som en småteit ordlek: niks. Jeg tror virkelig jeg holdt på å besvime av varmen i Dubrovnik. Mellom de høye veggene i gamlebyen, på de små marmorbelagte gater med suvenirsjapper på hvert hjørne, følte jeg meg beklemt og andpusten, og ikke bare på grunn av de høye prisene. Dubrovnik er vakker, ja, men kroppen meldte fra: ute av drift, kom tilbake i morgen. Det var det. En halvtimes tur i oppoverbakken, med sekk, i 36 grader… Det høres kanskje mest ut som en militærøvelse, og kan derfor heller ikke anbefales til pasifister som ikke har drevet med sport på et halvt tiår.

Bortsett fra dette er Dubrovnik vakker, veldig vakker faktisk. Fra hver vinkel ser byen ut som den poserer til et postkort, og hvis bare turistene kunne fløtte seg litt så hadde alle bildene mine sett ut som postkort også. Men det er vakkert på en litt kjedelig, museum-aktig måte. Har du sett postkortene og bildeseriene så får du ikke så mye mer ut av byen, bortsett fra ideen at den er lagd for å få så mange euro som mulig ut av rike vestlige turister. Disse, i sin tur, skuffer ikke og kommer i hopetall og fulle busser for å innfri forventningene. For min del var det beste med hele Dudrovnik det siste badet i Adriaterhavet (du vet, den blå), og en bok jeg kjøpte der: “Balkan Ghosts”, skrevet av amerikaneren Robert Kaplan. Planen er å lese den på veien, og kanskje prøve å skjønne bittelitt mer av byene hvor ekkoer fra bombing og krig fortsatt henger i lufta. Som for eksempel neste stopp på veien: Mostar.



Nachttrein naar Bar


Vanuit Belgrado vertrekt elke avond een nachttrein naar Bar. Zoals Line al opmerkte klinkt dit als een trein waar de meeste van ons elke week wel een keer instappen – maar deze gaat dus naar de stad Bar aan de kust van Montenegro. Dit land was nog tot 2006 een deel van Servië maar is nu een onafhankelijk minilandje vol rode vlaggen met tweekoppige adelaars. Zowel bar als Crna Gora (Montenegro, Zwarte Berg letterlijk) klonken intrigerend en de Lonely Planet lokte daarbij met azuurblauwe zee, woeste berglandschappen en een meditteraan klimaat. De eerste hindernis kwam in de vorm van een pinnige dame op het station die me vertelde dat de trein naar Bar vol was. Vandaag, morgen, eigenlijk altijd (dat was tenminste de indruk die ik kreeg van haar snibbige mondjevol Engels). Maar in Balkantreinen is “vol” ook maar een woord en reserveringen slechts voor toeristen, dus ik mocht mee.

vlag

Deze keer bestond het gezelschap uit een groep Poolse babes en hunks op weg naar het strand, een overgeorganiseerde Zwitser en een olijk duo uit Montenegro, een lawaaierige en een hele grote die bleek te vinden dat een lengte boven de 1,90 automatisch recht geeft op minstens twee stoelen. Beiden moesten nog wel vriendelijk doch beslist verklaard worden dat ik weliswaar niet getrouwd, maar ook niet in twee Montenegrijnen geïnteresseerd was, maar verder waren ze niet vervelend. Maar waar verder vanuit Bar, een nogal onintereessante industrieplaats? De Polen gingen naar Budva, een partyplaats bekend voor een hoog aantal disco’s per m2, de Zwitser bleek op weg naar een intrigerend oord genaamd Sutomore, volgens zijn boekje een idyllisch, nog onontdekt badplaatsje vlakbij Bar. Daar had ook ik wel oren naar.

FAIL! Sutomore mag dan weliswaar nog niet op de kaart van Lonely Planet en westerse toeristen staan, maar bleek daarentegen een superpopulair vakantieoord voor Russen, Serviërs en Montenegrijnen. Cultuurschok! Een korte samenvatting: worstenbroodjes, dikke harige Russen, zwaar opgemaakte beachbabes uit alle Balkanlanden, prullerige souveniertjes, geen Engels in zicht, PIVO 1 EURO, en een hele rij strandtenten met namen als INSOMNIA en DRINK HEAVEN die ‘s avonds elk hun lokale babe of hunk met microfoon klaar hadden staan om hits over een technobeat te blèren. Grappig was het wel, en nadat we hadden uitgevonden dat het strand plezieriger is na zessen, als alle dagjesmensen weer in de trein stappen naar Podgorica of Niŝ. En dan heb je ook wat: woeste bergtoppen die opdoemen achter de strandhotels, overal planten en bloemen en de Adriatische zee natuurlijk. Hoe het voelt om na een dag in 35 graden in zee te liggen en op de bergen uit te kijken? Tsja, beschrijven kan ik het eigenlijk niet, dat moet je gewoon eens proberen :)



Nattog til Bar


Fra Beograd går det hver kveld et nattog til Bar. Dette høres ut, som Line sa, som et tog som de fleste av oss tar en gang i uka eller noe, men dette går altså til Bar ved kysten av Montenegro. Dette landet var en del av Serbia inntil 2006, men er nå et uavhengig miniland full av røde flagg med tohodede ørner på. Både Bar og Crna Gora (Montenegro, Svart Fjell) hørtes intrigerende nok ut, og Lonely Planet lokket med asurblå hav, ville fjelllandskap og mediterran klima. Et lite problem dukket opp på togstasjonen i form av en nebbete dame som sa at toget til Bar var fullt, både i dag og i morgen og egentlig alltid (var inntrykket jeg fikk av den beskjedne engelsken hun hadde å by på). Men på Balkantog er “fullt” også bare ett ord og reserveringer bare for turister, så jeg fikk være med.

flagg

Denne gangen besto selskapet av en gruppe polske babes og hunks på vei til beach’en, en superorganisert sveitser og et komisk duo fra Montenegro, én støyete og en veldig lang en, som syntes å tro at lengde over 1,90 m automatisk gir rett til flere stoler. Begge måtte vennlig dog bestemt forklares at jeg selv om jeg ikke er gift, likevel ikke er interessert i å bli det med en Montenegriner (?), men var ellers uproblematiske. Men hvor skulle man gå fra Bar? (i seg selv et nokså uinteressant industristed). Polakkene skulle til Budva, byen med flest diskoer per m2, men sveitseren hadde tenkt seg til Sutomore, ifølge boka hans et idyllisk og uoppdaget kyststed bare 10 km fra Bar. Det hørtes ikke så dumt ut i grunn.

FAIL! Det at Sutomore er uoppdaget av vestlige turister/Lonely Planet er nå én ting, men stedet viste seg å være den favoritte beach resort-en av hele Serbia, Montenegro og Russland. Kultursjokk! Kort sagt: svære pølser og feite cevapcici i brød, tjukke hårete russere, hardt sminkede beachbabes fra alle Balkanland, masse kitsch-souvenirer, veldig mye slavisk i alle former og fasonger men ingen engelsk, PIVO 1 EURO, og en rad med strandklubber med navn som INSOMNIA og DRINK HEAVEN som på kvelden hadde hver sin lokale babe eller hunk klar med mikrofon for å synge hits over en teknobeat. Morsomt var det, spesielt etter at vi hadde funnet ut at det gjelder å bade etter kl seks, når den verste varmen har lagt seg og folk flest er på vei hjem med toget til Podgorica eller Niŝ. Da så man at stedet faktisk ikke er så verst: vakre fjelltopper bak bygda, godt-luktende planter og blomster overalt og selvfølgelig Adriaterhavet. Hvordan det føles å legge seg ned i blått hav etter en dag i 35 varmegrader? Som om man får fred med hele universet. Øhm, hørtes det lett svulstig ut? Prøv selv og sjekk; jeg mente faktisk universet!



reis(e)blog(g)


no_photo

Hoi! Dit is dus voorlopig een soort reisblog, helaas voorlopig zonder foto’s want mijn camera wilde kennelijk liever niet naar Oost-Europa en hield er dus maar meteen mee op. Omdat het toch leuk is als (bijna) iedereen mee kan lezen, en om zowel mijn enigszins in het slop geraakte Nederlands als het Noors te oefenen is het vanaf nu tweetalig hier. Commentaar is gezellig!

Hei! Dette blir en slags reiseblogg, dessverre uten bilder foreløpig siden kameraet ikke likte reiseplanene og bestemte seg for å streike. Og fordi det er litt hyggelig at flere enn bare nordmenn kan lese her, og jeg ikke skriver på engelsk siden det er teit, er denne bloggen for tiden tospråklig. Kommentar er hyggelig!